Milgram Deneyi

Milgram Deneyi

Sosyal Psikoloji Deneyleri Serisi

Milgram Deneyi‘ni okumadan önce buraya tıklayarak isterseniz sosyal psikoloji deneyleri serisinde diğer araştırma konumuz olan sosyal psikolojinin ne olduğunu anlatan ve devamında Stanford Hapishane Deneyi’ne ilişkin araştırmamızı konu edinen içeriğimizi okuyabilirsiniz.

Stanley Milgram ve Adolf Eichmann

Amerikalı sosyal psikolog Stanley Milgram, insan. Yale Üniversitesi’nde profesörlük yaptığı dönemde bu deney ile dünya genelinde büyük yankı uyandıran Stanley Milgram, deneyin konusunu belirlerken Adolf Eichmann’dan ve Yahudi soykırımından etkilendiğini belirtmiştir. Adolf Eichmann, Nazi döneminde Yahudiler konusundaki politikaların belirlenmesinde ve uygulanmasında etkin olmuş bir Alman subaydır. Adolf Eichmann, Yahudi ajanları tarafından kaçırılmış ve Yahudi soykırımından Kudüs’te yargılanmıştır. Yargılama sürecinde savunma olarak, kendisinin suçlu olmadığını çünkü sadece emirlere itaat ettiğini dile getirmiştir. Yargılama sonucunda İsrail mahkemelerinde idam cezası almış ilk ve tek kişi olmuştur.

milgram deneyi, Adolf Eichmann Mahkemede

İlan

Yale Üniversitesi’nin eski kampüsündeki Linsly-Chittenden Salonu’nun bodrum katında gerçekleşecek deney için gazete ve posta aracılığıyla ilan verilmiştir. İlanda; hafıza ve öğrenme ile ilgili olarak deney yapılacağı, deneyin bir saat süreceği ve katılanlara deney için 4 $, yol masrafları için de 50 cent ödeneceği belirtilmiştir. Katılımcılar için yaş aralığı 20 ile 50 arası olarak belirlenmiş ve sadece Yale Üniversitesi’nin bulunduğu New Haven şehrinden olan erkek denekler için ilan verilmiştir.

Milgram Deneyi İlanı
Milgram Deneyi İlanı

Deney

milgram deneyi
Milgram Deneyi

Esas amacı otoriteye itaatin sınırlarını ölçmek olan deney için denekler seçilmiştir. Deneyi gerçekleştiren gözlemciler otorite makamı, denekler de itaat edenler olacak şekilde deney kurgulanmıştır. Deneklere bu roller öğretmen ve öğrenci olarak aktarılmış ve cezanın öğrenme üzerindeki etkisine dair bir deney olduğu söylenerek deneyin kurgusu yumuşatılmıştır. Milgram’ın kurguladığı senaryoya göre öğretmen rolündeki denekler, kendilerine verilen listedeki kelimeleri sesli şekilde öğrenci rolündekilere okuyacak ve öğrencilerden alakalı kelimeleri eşleştirmesi beklenecektir. Öğretmen listeyi oluşturan sözcük çiftlerinin ilk sözcüklerini teker teker okumuş ve her sözcük için öğrenciye dört adet seçenek sunmuştur. Öğrenci de bu seçenekler arasından doğru olduğunu düşündüğü cevabı bildirmek için birden dörde kadar oluşan tuşlardan birini seçerek cevap vermiştir. Ancak öğrenci rolündeki deneklerle daha önceden anlaşılmıştır. İşbirlikçi denek olan öğrenciler, göstermelik olarak deneye katılmıştır. Deneklere rolleri tesadüfen verilmiş gibi gösterilmiş olsa da aslında hazırlanan kağıtlara sadece öğretmen yazılmıştır. Öğrenci deneklerle daha önceden anlaşıldığı için üzerinde öğretmen yazan kağıtları almalarına rağmen, öğrenci kağıdını almış gibi davranmışlardır.

milgram deneyi, otoriteye itaat

Denekler farklı odalara yerleştirilmiştir. Deneyin amacı öğretmen rolündeki denekleri gözlemlemek olduğu için, deneyi gerçekleştiren gözlemciler öğretmenle aynı odada yer almışlardır. Öğretmen ile öğrenci arasındaki iletişim sadece ses yoluyla sağlanmıştır. Öğretmenin önüne, öğrenci üzerine elektrik uygulayabileceği bir düzenek yerleştirilmiş ve öğrenci yanlış cevap verdiği takdirde öğretmen tarafından 15 volttan başlamak üzere öğrenciye elektrik verilmiştir. Yanlış sayısı arttıkça verilen elektriğin gücü de arttırılmıştır. Deneyden önce öğretmene 45 volt düzeyinde bir elektrik şoku uygulanarak öğrenciye uygulayacağını sandığı şokun neye benzediği hakkında bir fikir verilmiştir. Aslında öğrenci rolündekilere hiç elektrik uygulanmamıştır ama öğretmen rolündekilerin bunu fark etmemesi için öğretmen yanlış cevap için her elektrik uyguladığında öğrenci bağırıyormuş gibi ses kaydı dinletilmiştir. Elektrik gücü arttırıldıkça ses kaydındaki bağırma sesleri de kuvvetlenmiştir. Artan elektrik şokuyla birlikte öğrencinin yalvarma sesleri ile birlikte “yeter artık”, “durdurun deneyi”, “buradan çıkmak istiyorum”, “kalp hastalığım olduğunu size söylemiştim ve şu anda rahatsızım” tarzı cümleler dinletilmiştir. Buna rağmen devam eden denekler olmuştur. Bundan sonra öğrencinin bağırma sesleri kesilmiş gibi ses kaydı durdurulmuştur. Gözlemcilerin, soruya cevap alamayan öğretmene deneye devam etmesini ve cevap alamadığında biraz bekleyip elektrik vermesini söylemesi üzerine, ses kesildikten sonra şiddetini arttırarak elektrik vermeye devam edenler olmuştur. Deneylere katılan insanlar, sadistlik ve benzeri psikolojik rahatsızlıkları ya da kişilik bozukluğu bulunmayan insanlar arasından seçilmiştir. Buna rağmen deneklerin çoğunluğu gözlemcinin direktiflerini dinleyerek, öğrencilere tehlikeli boyutlarda elektrik vermiş ve hiçbir zorlama olmamasına rağmen, itaat etmişlerdir. Deney sırasında birçok öğretmen denek, öğrencinin ne halde olduğunu öğrenmek için deneyi durdurmak istediklerini ifade etmiş olmasına ve hatta çoğunlukla 135 voltta deneyin amacını sorgulamasına rağmen, çoğu sonuçlardan sorumlu tutulmayacaklarına dair güvence aldıktan sonra devam etmişlerdir.

milgram deneyi

Birkaç öğretmen denek, öğrenciden gelen acı dolu çığlıkları duyduğunda sinirli biçimde gülmeye başlamış veya aşırı stres içinde olduklarını gösteren başka davranışlarda bulunmuştur. Gözlemci olan deney sorumluları, deneyi sorgulayan ya da deneyi durdurma isteğini ifade eden öğretmen deneklere, deneye devam etmeleri gerektiğini söylemiştir. Bazıları bu uyarıdan sonra deneye devam ederken, bazıları ısrar etmişlerdir. Gözlemci deney sorumlusu ise, bu durumda deneye devam etmek zorunda olduklarını, elektriğin acı verse de tehlikeli bir sonuç doğurmayacağını ya da hasar vermeyeceğini söylemiştir. Bazı denekler bu uyarılardan sonra hala durmak istediğini ifade etmiş ve deneyin durdurulmasına karar verilmiştir. Devam edildiği durumda da en yüksek şok olan 450 voltu 3 kere art arda uyguladıktan sonra deney durdurulmuştur.

Deneyin Sonuçları

Deney, korkutucu sonuçlar alınarak tamamlanmıştır. Deneye katılan 40 katılımcıdan % 68’i, 450 voltluk en yüksek şiddetteki elektrik şokuna kadar ilerlemiş ve sorumlulukları olmadığını düşündükleri için bir insanın acı çekmesine göz yumarak itaat etmişlerdir. Bazı katılımcılar itaat ederken zorlanmış, geçici olarak kızmış ama yine de deneye devam etmişlerdir. Deney sonucunda 135 volttan önce deneyi sorgulayan ve 255 volttan önce deneyi bırakan katılımcı olmamış ve deneklerden 26’sı, 450 volta kadar elektrik vererek deneyin sonuna kadar devam etmiştir.

milgram deneyi
Milgram Deneyi Sonuçları

Milgram’ın Değerlendirmesi

Deney öncesinde yapılan anketlerde ve tahminlerde sadece psikolojik problemi olan kişiler seçilirse, onların deneyin sonuna kadar devam edip 450 volt vereceği düşünülmüştür. Ancak deney sonuçlarının böyle olmaması ve normal kabul edilen kişilerin deneyin sonuna kadar devam edip, normalde yapmayacakları şeyleri sorumlulukları olmadığı söylendiği için ya da itaat etmek zorunda hissettikleri için yapmış olmaları deney sorumlularını şaşırtmıştır. Milgram deney sonuçlarını, “Sadece görevlerini yapan, kendi başlarına vahşi işlere kalkışmayan sıradan insanlar, korkunç bir yok etme işleminin bir parçası olabilmekteler. Ek olarak, yaptıkları işin yıkıcı sonuçlarını apaçık görmelerine rağmen, temel ahlaki değerleriyle çelişen bu görevlerde pek az kişinin otoriteyi reddetme potansiyeli olduğu görülmüştür. Ortaya çıkan sonuç gerçekten dehşet verici. Bireyler karakterlerine tamamen ters düşen eylemleri otorite karşısında hiç düşünmeden yapabiliyorlar.” şeklinde değerlendirmiştir.


Kaynaklar:

Berkeley.edusimplypsychologypsychyogijewishcurrentswikiwandpsyc604.stassonopencultureholah.karoo, drkorkmazbilgiustamyoutubeyoutube 2wikiwand 2cogprintsabc

[Toplam: 0   Ortalama: 0/5]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

*

× How can I help you?